კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრ მიხეილ გიორგაძის განცხადებით, მიუხედავად სამუშაო პროცესში ქართველი სპეციალისტების ნაკლები ჩართულობისა, თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ქართული ისტორიული ძეგლის - იშხნის მონასტრის რეაბილიტაცია წარმატებით დასრულდა. მისივე თქმით, ქართველმა სპეციალისტებმა ძეგლზე შესრულებული სამუშაოები, როგორც სამშენებლო, ისე კედლის მხატვრობის ნაწილში, დადებითად შეაფასეს, თუმცა, ძეგლზე ჩატარებული სამუშაოების რევიზია კიდევ ერთხელ მოხდება, რაზეც, მინისტრის განცხადებით, თურქულ მხარესთან შეთანხმება პრაქტიკულად მიღწეულია.

"მთელ კვირასთან" ინტერვიუში მინისტრმა ყურადღება თურქულ მხარეთან შეთანხმების იმ დეტალებზე გაამახვილა, რაც ორი ქვეყნის სამინისტოებს შორის ოფიციალური ხელშეკრულების საფუძველზე მომავალში უნდა განხორციელდეს. ამბობს, რომ საწყის ეტაპზე პრიორიტეტი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებია, რომელთა რესტავრაცია-კონსერვაციაში მონაწილეობას, თურქ სპეციალისტებთან ერთად, ქართველი სპეციალისტებიც მიიღებენ.

მიხეილ გიორგაძე ჩვენთან საუბრისას "პანორამა თბილისის" პროექტის ირგვლივ გაჩენილ საზოგადოებრივ პროტესტსაც შეეხო და თქვა, რომ მისი აზრით, ისევე როგორც სხვა თემების შემთხვევაში, აქაც გარკვეულ სპეკულაციებს აქვს ადგილი. თავად მას, როგორც მოქალაქეს და არა როგორც მინისტრს, პროექტის იდეა ხიბლავს და ამბობს, რომ დედაქალაქის განვითარება მათ შორის მის ისტორიულ ნაწილშიც, მნიშვნელოვანია.

თურქულ მხარესთან შეთანხმების დეტალებსა და კულტურის სფეროში მიმდინარე სხვა სიახლეებზე "მთელი კვირა" კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრს მიხეილ გიორგაძეს გაესაუბრა.

მიხეილ გიორგაძე: პირველ რიგში მინდა ვთქვა, რომ როგორი უცნაურიც არ უნდა იყოს, ორ ქვეყანას შორის, თანაც ისეთ ქვეყნებს შორის, რომლებიც პრაქტიკულად ყველა მიმართულებით ერთმანეთის პარტნიორები არიან, სამწუხაროდ, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ინსტიტუციონალური თანამშრომლობა არ ყოფილა. ვგულიხმობ კულტურის სამინისტროებს შორის თანამშრომლობას.

ამას, რა თქმა უნდა, თავისი ობიექტური მიზეზიც აქვს. მოგეხსენებათ, თავის დროზე თურქეთში არჩევნები ჩატარდა, რის შემდეგაც მთავრობა კოალიციურად ვერ შედგა. შემდეგ იყო ახალი არჩვენები, რის მერეც ახალი მთავრობა და ახალი კულტურის მინისტრი მოვიდა. მათთან ყველა ჩვენი ინტერესის ობიექტებისა და აქტუალური თემის გათვალისწინებით მუშაობას ვიწყებთ.

"მთელი კვირა": რამდენიმე დღის წინ თქვენს თურქ კოლეგასთან, თურქეთის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრთან გქონდათ შეხვედრა. კონკრეტულად რა საკითხები განიხილეთ და რაიმე შეთანხმებას თუ მიღაწიეთ?

მ.გ.: მინისტრს პირადად ძალიან ვთხოვე ეს შეხვედრა სასწრაფოდ შემდგარიყო, მით უმეტეს, რომ ახალი მინისტრის გაცნობაც მინდოდა. შეიძლება გასაკვირი იყოს, მაგრამ ორი ქვეყნის კულტურის სამინისტროებს შორის ბაზისური ხელშეკრულება კულტურის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ 20 წელიწადზე მეტია არ არსებობს. ამგვარი ხელშეკრულება 22 წლის წინ არსებობდა, რომელიც სხვადასხვა თემას - სპორტსა და ა.შ მოიცავდა, თუმცა, იმ შეთანხმებაში საერთოდ არ არის ნახსენები ისეთი ტერმინი, როგორიცაა კულტურული მემკვიდეობა.

შესაბამისად, ჩვენს ერთობლივ შეხვედრაზე ორივე მხარემ, გარდა მეგობრული თანამშრომლობის დეკლარირებისა, გამოვთქვით სურვილი გადაგვედგა კონკრეტული ნაბიჯები. ჩემი პირველი შეთავაზება გახლდათ კონკრეტული ხელშეკრულების გაფორმება, სადაც სამომავლოდ ყველა ჩვენ მიერ გადადგმული ნაბიჯი იქნება გაწერილი.

"მ.კ.": კულტურული მემკვიდრეობა ახსენეთ. რამდენად პრიორიტეტული იქნება ამ ხელშეკრულებაში ეს სფერო და კერძოდ ტაო-კლარჯეთში მდებარე ქართული ისტორიული ძეგლების რესტავრაცია-კონსერვაციის საკითხი?

მ.გ.: რა თქმა უნდა, აქ მოიაზრება კულტურული მემკვიდრეობა, სხვადასხვა სახელოვნებო დარგები, ელემენტარული კულტურის დღეების ჩატარება, რომელიც აქამდე განსაზღვრულიც კი არ იყო - რომელი მხარე რას აიღებდა საკუთარ თავზე ასეთი ტიპის ღონისძიებების ჩატარებისას.

ერთ-ერთი მთავარი პრინციპი, რომელზეც მგონია რომ შევთანხმდით, კულტურული მემკვიდრეობის სფეროა. მინისტრს ერთმნიშვნელოვნად შევთავაზე, რომ პროექტები, რომლებიც მომავალში განხორციელდება, ჯერ კიდევ პროექტირების სტადიაში მეორე მხარის სპეციალისტებისა და ექსპერტების ჩართულობით განხორციელდეს, სამისოდ კი კონკრეტული მაგალითიც დავუსახელე.

ცხადია, აქ ვგულისხმობ ისეთ შემთხვევებს, როდესაც პოსტ ფაქტუმ კონკრეტულ შედეგებზე მეორე მხარეს შენიშვები აქვს ხოლმე. იმისთვის, რომ ასეთი გაუგებრობა სამომავლოდ არ მოხდეს, ამ წინადადების სისრულეში მოყვანა აუცილებელია.

ერთ-ერთ ასეთ მაგალითად შეიძლება იშხანის ძეგლი განვიხილოთ. რა თქმა უნდა, ჩვენ მადლიერები ვართ, რომ ძეგლზე ამხელა სარეაბილიტაციო სამუშაოები ჩატარდა და ჩატარდა ნამდვილად კარგად, თუმცა, გარკვეული აზრი სამუშაოების კიდევ უკეთესად ჩატარებისა მართლაც იყო.

ძეგლზე სამუშაოები როგორც სამშენებლო ნაწილში, ისე კედლის მხატვრობის ნაწილშიც დასრულებულია. ჩვენი სპეციალისტების შეფასებით, სამუშაოები კარგადაა ჩატარებული. იმდენად, რამდენადაც ჩემამდე აზრთა გაცვლა-გამოცვლა მხარეებს შორის, ასე ვთქვათ, გაჭედილი იყო, ჩემი პირველი შეხვედრის მიზანიც სწორედ ის იყო, რომ უკვე განხორციელებულ და ასევე მომავალში განსახორციელებელ სამუშაოებში ორმხივი სპეციალისტების ჩართულობა ყოფილიყო.

"მ.კ.": როდისთვის მოეწერება მხარეებს შორის ოფიციალურ დოკუმენტაციას ხელი და რომელი იქნება პირველი ძეგლი, სადაც აღდგენით სამუშაოებში ქართველი სპეციალისტები მიიღებენ მონაწილეობას? ექსპერტულ წრეებში ითქვა ისიც, რომ იშხანის მონასტერზე ფრესკები არაჯეროვნადაა აღდგენილი - რა შეგიძლიათ ამის შესახებ გვითხრათ? თუ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ თურქეთის ტერიტორიაზე მისი მნიშვნელობიდან გამომდინარე ბევრი ღირებული ძეგლი რღვევას განიცდის, საინტერესოა როგორი კრიტერიუმებით იხელმძღვანელებთ. მაგალითისთვის ოთხთა ეკლესია, ხანძთის მონასტერი და ბანაც კი კმარა...

მ.გ.: როგორც მოგახსენეთ, რამდენიმე კონკრეტული წინადადება მქონდა და მოხარული ვარ, რომ მინისტრმა ეს გაიზიარა. პირველი, ესაა ფართო ხელშეკრულების მომზადება კულტურის სფეროში, რომელზეც ქართული მხარე უკვე მუშაობს, რადგან ეს გარკვეულ უწყებათაშორის პროცედურებს მოიცავს, თუმცა, ეს დღეების საკითხია.

ამის შემდეგ დოკუმენტაცია თურქულ მხარეს გადაეგზავნება, ხოლო ხელმოსაწერად საპასუხო ვიზიტით ჩემი კოლეგა თბილისს ეწვევა. ეს იქნება ძალიან კარგი ბაზა სამომალო თანამშრომლობისთვის.

მეორე წინადადება - ესაა ორმხრივი სამუშაო ჯგუფის შექმნა კულტურული მემკვიდრების სფეროში. სამუშაო ჯგუფმა უახლოეს პერიოდში მინისტრებს კონკრეტული სამუშაო გეგმა უნდა წარუდგინონ, სადაც ასევე კონკრეტული ნაბიჯები ვადების მითითებით იქნება გაწერილი.

ვფიქრობ, რომ ეს შეთანხმება ერთმნიშვნელოვნად პროგრესის მომტანი იქნება. ცხადია, საწყის ეტაპზე სპეციალისტების ჩართვა ოშკის სამონასტრო ცენტრზე მოხდება, თუმცა, მინისტრს კონკრეტული ეტაპების გავლა შევთავაზე, რადგან ყველაფერს ერთად არც ადამიანური და არც ფინანსური რესურსი არ ეყოფა.

პირველი ეტაპი ყველაზე მძიმე მდგომარეობაში მყოფ ობიექტებზე მუშაობას გულისხმობს, მეორე ეტაპი ნაკლებად მძიმესა და უკვე დასრულებული ობიექტების ერთგვარ რევიზიას, რათა შედეგი მაქსიმალურად იდეალურისკენ იყოს მიმართული. ვგულისხობ, რომ თუკი რამის გამოსწორება შესაძლებელი იქნება, ეს გაკეთდეს. პრინციპში, ესაა პასუხი თქვენს შეკითხვაზე იშხნის ფრესკებთან დაკავშირებით.

მესამე ეტაპი - ესაა ინვენტარიზაცია, რომელიც როგორც საქართველოს ტერიტორიაზე, ისე თურქეთის ტერიტორიაზე უკვე მრავალჯერ დაიწყო. ვგულისხმობ ძეგლების აღმოჩენას, თუ რა თქმა უნდა ასეთი არის.

ჩემთვის ძალიან სასიამოვნო იყო ის მზაობა, რომელიც მინისტრმა შეხვედრისას გამოხატა. მან ჩემ თვალწინ დაავალა შესაბამის უწყებას ამ დიდი ხელშეკრულების გაფორმებამდე ინფორმაცია ქართულ მხარეს მაქსიმალურად სწრაფად მიეწოდოს, ისევე როგორც საჭიროების შემთხვევში ჩვენ გავაკეთებთ ამას.

პირველი მოთხოვნა ოშკთან დაკავშირებით იყო, რადგან ვიცით, რომ ეს ძეგლი ყველაზე მძიმე მდგომარეობაშია. პრინციპში, საქმე იმდენად წინ წავიდა, რომ მათ ხელშეკრულების გაფორმებამდე გამოხატეს მზაობა ამ ძეგლის გამაგრებით სამუშაოებზე ყველა ინფორმაცია მოგვაწდონ, რათა ქართველი სპეციალისტები სამუშაოებში დროულად ჩაერთონ. შემდეგ მოხდება ტენდერის გამოცხადება, რასაც გარკეული დრო დასჭირდება, თუმცა, აქ საუბარი თვეებსა და ხანგრძლივ ვადაზე რა თქმა უნდა არაა.

ვფიქრობ, მაქსიმუმ ორ თვეში ფორმალური ნაწილი მოგვარდება და ჩვენ შევძლებთ გვქონდეს გენერალური ხელშეკრულება კულტურის სფეროში და მეორე მხრივ გვქონდეს შეჯერებული პროექტი ოშკის გამაგრების საკითხზე.

სხვათა შორის, ძალიან მესიამოვნა ჩემი კოლეგის დამოკიდებულება, როდესაც მან თქვა, რომ ისინი ძეგლებს თურქულ ან ქართულ ძეგლებად არ ყოფენ, არამედ ისინი ამ ძეგლებს საერთო კულტურულ მეკვიდრეობად მიიჩნევენ.

"მ.კ.": დაახლოებით რომ გვითხრათ, რა პრინციპით შეარჩევთ სამუშაო ჯგუფს, ვინ იქნებიან ის სპეციალისტები, რომლებიც ტაო-კლარჯეთის ძეგლების აღდგენასა და შენარჩუნებაზე მუშაობას შეძლებენ?

მ.გ.: კონკრეტულ გვარებსა და სახელებს ახლა ვერ გეტყვით, თუმცა, ქართული მხრიდან წამყვანი როლი, რა თქმა უნდა, კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტოს ენიჭება და სამუშაო ჯგუფსაც ეს სამსახური განსაზღვრავს.

როგორც გითხარით, ჩემი მთავარი მიზანი ამ შეხვედრაზე ოშკი იყო, რადგან ის ყველაზე მძიმე მდგომარეობაშია. თუმცა, სამომავლოდ, რა თქმა უნდა, სამუშაო ჯგუფი ყველა ობიექტზე ჩასატარებელ სამუშაოებს განსაზღრავს.

"მ.კ.": გასულ წლებში, კერძოდ კი თქვენი წინამორბედის, გურამ ოდიშარიას მინისტრობის დროს თურქებს ქართული ძეგლების რეაბილიტაციის საკითხზე ნაცვალგებითი პრინციპი ჰქონდათ შერჩეული და ქართული ძეგლების აღდგენის შემთხვევაში, ბათუმში აზიზიეს მეჩეთის ასლის აღდგენას ითხოვნდნენ. ხომ არ წამოჭრილა ეს საკითხი კვლავ თქვენსა და ახალი მინისტრის შეხვედრაზე?

მ.გ.: ნაცვალგების პრინციპი ასეთ შემთხვევებში ყოველთვის არსებობს ხოლმე. თუმცა, ახლა მნიშვნელოვანი დეტალი გახლავთ ის, რომ ჩვენ დღეს არსებულ ძეგლებზე, ნანგრევებზე ვსაუბრობთ, იმაზე, რისი კოსერვაცია-რეაბილიტაციაც შეიძლება. ამიტომ პირველი რიგის ამოცანებში ისეთ თემებს არ განვიხლავთ, რაც ყველაფრის თავიდან დაწყებას, რაღაცის ნულიდან დაწყებას ან ახლის აშენებას გულისხმობს.

ეს თემა, რა თქმა უნდა, წამოიჭრა, თუმცა მკაფიოდ ვთქვი, რომ რაიმე ახლის მშენებლობა კულტურის სამინისტროს კომპეტენციას სრულიად სცდება. ჩვენ ამ ფორმატში, ამ თემაზე ვერც ვიმსჯელებთ და ვერც განვიხილავთ. ამ შემთხვევაში ეს საკითხი ნამდვილად დაისვა, თუმცა, არა იმგვარად, რომ ამას რაიმე მოთხოვნის ფორმა ჰქონოდა - ან მეჩეთს ააშენებთ, ან არადა ამის იქით არაფერი მოხდებაო - ასე ნამდვილად არ ყოფილა.

"მ.კ.": "პანორამა თბილისი" - ეს ის თემაა, რომლის ირგვლივაც საზოგადოებრივი პროტესტი ჯერ კიდევ არ დამცხრალა. თქვენ, როგორც კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრი, როგორ აფასებთ ამ პროექტს, რამდენად მისაღებია დედაქალაქის ისტორიულ ნაწილში ამგვარი მასშტაბური ტიპის პროექტის განხორციელება?

მ.გ.: ამ თემაზე ჩემი პოზიცია სხვადასხვა ფორმატში არაერთხელ გამომიხატავს. შემიძლია გითხრათ, რომ საკმაოდ ფართო იყო ის კონსულტაციები, რომელებიც ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ქალაქ თბილისის მერიაში იმართებოდა. ჩართულობა ამ პროცესში ურბანისტებისა, ხელოვნებათმცოდნეებისა, არასამთავრობო ორგანიზაციებისა ძალიან დიდი იყო. ანუ, პრქტიკულად, ყველა, ვინც ამ საკითხში თავს კომპეტენტურად მიიჩნევდა ან ინტერესესს გამოხატავდა, ამ მსჯელობაში ჩართული იყო, მათ შორის კულტურის სამინისტროს შესაბამისი სამსახურის წარმომადგენლები.

პირვანდელმა პროექტმა სწორედ იმ რეკომენდაციების გათვალისწინებით, რომლებიც კონსულტაციების პერიოდში გაიცა, საკმაოდ სერიოზული ცვლილებები განიცადა. დღეს ეს პროექტი ყველა რეკომენდაციას მაქსიმალურადაა მისადაგებული. თუმცა, ხშირ შემთხვევაში არა მხოლოდ "პანორამა", არამედ სხვა საკითხებიც, რომლებიც ისევ და ისევ კულტურულ მემკვიდრეობას ეხება ხოლმე, სხვადასხვა დაინტერესებული ჯგუფების მხრიდან გარკვეული სპეკულაციების საგანი ქულების დაწერის მიზნით ხდება.

ვფიქრობ, ეს პროექტი პროფესიული წრეების რეკომენდაციებს მიახლოებულია. პროფესიონალებთან კამათში არც შევდივარ, სწორედ ამისთვის არსებობენ სამინისტროში შესაბამისი დარგის სპეციალისტები და ჩვენ მათ პროფესიონალიზმში ეჭვი არ გვეპარება. როგორც მოქალაქეს და არა როგორც მინისტრს, მგონია, რომ დიახ, ქალაქს ნამდვილად სჭირდება განვითარება და შესაბამისი ინფრასტრუქტურა.

"მ.კ.": გასული წლის დასაწყისიდან მოყოლებული სამინისტრო კულტურის ახალი სტრატეგიის შემუშავებასა და კონკრეტულ სამოქმედო დოკუმენტზე მუშაობს. რა ეტაპზეა ახლა ეს პროცესი?

მ.გ.: თუ ამ დოკუმენტაციის შექმნის ეტაპებზე ძალიან მოკლედ ვისაუბრებთ, გადაჭარბების გარეშე შეიძლება ითქვას, რომ გასულ წელს ისტორიული პროცესი დაიწყო. მთავარი პრინციპი, რომლითაც ჩვენ ამ პროცესში ვხელმძღვანელობდით, საჯაროობა, გამჭვირვალობა და ამ პროცესზე ხელმისაწვდომობა გახლდათ. ამასთანავე საზოგადოების ჩართულობა, რასაც პრინციპულად ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს, რადგან ასე გავიაზრებთ რა გზას ვადგავართ დღეს და როგორ გარემოში გვინდა მომავალში ვიცხოვროთ.

ამ თვალსაზრისით არ შემიძლია არ აღვნიშნო ევროსაბჭოს გენერალური მდივნის მოადგილის ქალბატონ ბატაინი დრაგონის ამ პროცესისადმი შეფასება. მან თქვა, რომ ის პროცესი, რომელიც საქართველოში სტრატეგიული დოკუმენტის შემქნისას გაიმართა, ევროკავშირის დანარჩენი ქვეყნებისთვის მისაბაძი მოდელი გახდა.

დღეს დასკვნით ფაზაში ვიმყოფებით, სამუშაო ვერსია ამ სტრატეგიისა შექმნიალია. წლის დასაწყისიდან მთელი ქვეყნის მასშტაბით ისევ შეხვედრები გვქონდა, სადაც საზოგადოებამ სტრატეგიულ დოკუმენტთან დაკავშირებით საკუთარი აზრი გაგვიზიარა.

მინდა ხაზგასმით აღვნიშნო, რომ ეს არაა კულტურის სამინისტროს მიერ შექმნილი დოკუმენტი, ესაა ჩვენი საზოგადოების თანაავტორობით შექმნილი დოკუმენტი. ვემზადებით ამ დოკუმენტის უწყებათაშორის კომისიაზე გატანისთვის, შემდეგ კი მთავრობაზე დასამტკიცებლად. ორივე ეტაპი ძალიან მნიშვნელოვანია, რადგან კოლეგა სამინისტროების ჩართულობა აუცილებელია, არ მინდა მთავრობაზე გატანისას რაიმე გაუგებრობა მოხდეს.

გვინდა, რომ მთავრობამ ეს დოკუმენტი მოიწონოს, რადგან მისი დამტკიცების შემდეგ, მისი შესრულება მთელ სახელისუფლებო ვერტიკალში სავალდებულო გახდება. ამის შემდეგ აღარც მინისტრზე, აღაც ადგილობრივ სახელისუფლებო პირებსა და სხვა საჯარო პირებზე ამ დოკუმენტის აღსრულება დამოკიდებული აღარ იქნება.

"მ.კ.": პრემიერ-მინისტრმა გიორგი კვირიკაშვილმა ამ თანამდებობაზე მისი დამტკიცების შემდგომ განაცხადა, რომ ყურადღებით შეისწავლიდა მთავრობის წევრთა საქმიანობას და მთავრობაში საკადრო ცვლილებების შესახებ გადაწყვეტილებას ამის შემდეგ მიიღებდა. ბოლო პერიოდში მედიაში კონკრეტულ მინისტრთა გვარებიც დასახელდა, რომლებმაც შესაძლოა ახლო მომავალში თანამდებობები დატოვონ. თქვენ რას გვეტყვით, რას უნდა ველოდოთ უახლოეს პერიოდში?

მ.გ.: ამასთან დაკავშირებით ახალს ნამდვილად ვერაფერს გეტყვით. მინისტრთა კაბინეტი დღესაც იმავე შემადგენლობით მუშაობს. რა თქმა უნდა, ცვლილებები პრემიერის პრეროგატივაა და ამიტომაცაა ის მთავრობის ხელმძღვანელი. მან უნდა გააკეთოს კონკრეტული შეფასებები და ამის საფუძველზე კონკრეტული გადაწყვეტილება მიიღოს. თუ ის მიიღებს ამგავრ გადაწყვეტილებას, ამას თქვენც ჩვენთან ერთად გაიგებთ.