"ცხინვალში, სასადილოში ორმა კაცმა რაღაც რომ ილაპარაკა, ამაზე სერიოზულ განცხადებებს რომ ვაკეთებდეთ, მათი წესებით თამაში იქნებოდა" - ამბობს სახელმწიფო მინისტრი შერიგებისა და თანასწორობის საკითხებში პაატა ზაქარეიშვილი ცხინვალში ჩასატარებელ "რეფერენდუმზე" და დარწმუნებულია, რომ იგი ისეთივე უშედეგო აღმოჩნდება, როგორიც გასული ორი შემთხვევის დროს იყო.

რუსეთის სიჩუმე მას ამ საკითხის არასერიოზულობაში არწმუნებს და მიიჩნევს, რომ სანამ მოსკოვი არ აქტიურობს, ჩვენი მხრიდან თემისთვის აქტუალობის შეძენა მხოლოდ სეპარატისტების წისქვილზე დაასხამს წყალს.

"რეზონანსი": რამდენად კმაყოფილი ხართ იმ შედეგით, რაც ენგურჰესთან დაკავშირებით დადგა?

პაატა ზაქარეიშვილი: ნამდვილად კმაყოფილი ვარ. აფხაზეთი ჩვენი ტერიტორიაა და მაშინაც კი ვაწვდიდით ელექტროენერგიას, როცა ჩვენთან არ იყო დენი. ტერიტორიული მთლიანობა მხოლოდ ლამაზი ფრაზა არაა.

"რ": თუმცა, ხელისუფლების წარმომადგენლების მხრიდან გაკეთდა განცხადებები, რომლებიც სადავო გახდა. მაგალითად ის, რომ ამ ელექტროენერგიის დიდ ნაწილს რუსული ბაზები მოიხმარენ...

პ.ზ: პოლიტიკა მოქმედებაა და არა ლაპარაკი. ყოველთვის საბოლოო შედეგებით უნდა ვიმსჯელოთ. შედეგი კი ისაა, რომ გრძელდება პოლიტიკა, რომელიც გვქონდა.

"რ": ამ განცხადებებმა ურთიერთობა კიდევ უფრო ხომ არ დააზარალა?

პ.ზ: არანაირად. ისინი ხედავენ, რომ ქართული საზოგადოება დემოკრატიულია და აქ სხვამოსაზრებები არსებობს. კამათიც არის, მაგრამ მათთვის მნიშვნელოვანი საბოლოო შედეგია.

"რ": ამასწინათ გავრცელდა თქვენი განცხადება, სადაც ამბობდით, რომ ოკუპირებული ცხინვალის რუსეთის შემადგენლობაში შესვლის საფრთხეს ვერ ხედავთ...

პ.ზ: მე ასეთი ფრაზა საერთოდ არ მითქვამს. ერთ-ერთმა ტელეკომპანიამ ცრუ ინფორმაცია გაავრცელა, რაც პირველად არ ხდება. მსგავს თემაზე საუბარი საერთოდ არ მქონია.

"რ": ზოგადად რას ფიქრობთ ცხინვალის "რეფერენდუმზე"?

პ.ზ: 25 წელია ამ სფეროში ვარ და ამ ე.წ. რეფერენდუმზე საუბარი სულ მიდის. ორჯერ ჩაატარეს, 1999 წელს, შევარდნაძის დროს და 2006 წელს, სააკაშვილის დროს. ყველამ ვიცით, რომ ამას არავითარი შედეგი არ ჰქონია. შესაბამისად, იმაზე, რასაც ცხინვალში ლაპარაკობენ, ჩემი აზრით, სახელმწიფო მინისტრი ყოველ წამს არ უნდა რეაგირებდეს.

ე.წ. რეფერენდუმი ეხება ვითომდა ამ ტერიტორიის რუსეთთან მიერთებას. ამ დროს კი რუსეთი ჩუმადაა, ხმას არ იღებს და ჩვენ, ცხინვალში სასადილოში ორმა კაცმა რაღაც რომ ილაპარაკა, ამაზე სერიოზულ განცხადებებს რომ ვაკეთებდეთ, მათი წესებით თამაში იქნებოდა. ჩვენთვის მნიშვნელოვანი ისაა, თუ რა პოზიცია აქვს ამ საკითხზე რუსეთს. ჯერჯერობით არანაირი პოზიცია არ ფიქსირდება.

ამას რომ მოვისმენთ, მაშინ ჩაერთვება მინისტრიც, მთელი სახელმწიფოც და საერთაშორისო თანამეგობრობაც. როცა ვხედავთ, რომ ცხინვალში საუბრებს არანაირი გაგრძელება არ მოჰყვება, არ მგონია, რომ თავი უნდა გამოვიჩინოთ და ჩვენი წინდაუხედავი საქციელით ტემპერატურა ავწიოთ იქ, სადაც ასაწევი არ არის.

"რ": რა შეგიძლიათ გვითხრათ ცხინვალის მოსახლეობაში არსებულ განწყობებზე?

პ.ზ: იქ ძალიან მძიმე სოციალური მდგომარეობაა. აშკარად გრძნობენ, რომ მიტოვებული არიან. ის დახმარება, რასაც რუსეთისგან ელოდებიან, ადამიანებამდე არ აღწევს. აქვთ განცდა, რომ მძიმე კორუფციაა და ფულის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვიღაცის ჯიბეებში იკარგება. ასე რომ, მოსახლეობის დიდი ნაწილი უკმაყოფილოა იმ რეალობით, რაშიც ცხოვრობენ.

"რ": ამის გამო არის პროტესტი?

პ.ზ: რა თქმა უნდა. შეგახსენებთ, რომ იქ ჩატარებულ ყველა ე.წ. არჩევნებზე დაძაბულობაა. შედეგები უქმდება, ხელახლა ინიშნება და ა.შ. აქედანაც ჩანს, რომ პროცესს ისე ვერ მართავენ, როგორც ეს ვიღაცას აწყობს. რუსეთს ე.წ. არჩევნები მხოლოდ ფორმალურად სჭირდება, რათა გაიმყაროს ესა თუ ის პოზიცია. საზოგადოება კი აშკარად უკმაყოფილოა.

გარდა ამისა, საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილი რეგულარულ კავშირშია დანარჩენ საქართველოსთან. ძალიან ბევრი ჩამოდის სამკურნალოდ, მოგზაურობენ. ოსების გარკვეული ნაწილი ზაფხულობით საქართველოში - შავიზღვისპირეთში ისვენებს და ხედავენ იმ ცვლილებებს, რაც დანარჩენ ქვეყანაში ხდება.

ამიტომ, ჩვენი მშვიდობიანი პოლიტიკის გაგრძელება ძალიან მნიშვნელოვანია, რათა მათ ნახონ, რომ ეს მდგრადი პოლიტიკაა და არა შემთხვევითი. ნახონ, რომ მათ კი არ ვატყუებთ, არამედ ოსებსა და აფხაზებთან ჩვენ, ქართველებს, მშვიდობა მართლაც გვჭირდება. ამას ვიღაცის მოსაწონად კი არ ვაკეთებთ, არამედ იმიტომ, რომ მართლა გვჭირდება მშვიდობა როგორც ღირებულება.

მშვიდობის სამწლიანი პერიოდი თვალში საცემია, თუნდაც იმით, რომ გამყოფი ხაზის გასწვრივ ადამიანი არ დაღუპულა. ეს აქამდე, 25 წლის განმავლობაში არ მომხდარა. ამ სამ წელში არ ყოფილა დაძაბულობა და იმის განცდა, რომ ხვალ შეიძლება, ომი დაიწყოს. ადრე კი ეს ჩვეულებრივი ამბავი იყო - სადღაც ავტობუსი დაიწვებოდა, სადღაც ბავშვებს გაიტაცებდნენ და ა.შ.

ასევე, ამ სამი წლის განმავლობაში არც ერთი დამატებითი დევნილი არ გვყავს, დამატებით სოფელი და ქალაქი არ დაგვიკარგავს, რაც, ვერც ერთმა ხელისუფლებამ ვერ აიცილა თავისი მმართველობის პირველივე წლებში. ანუ, ჩვენ არც ერთი ახალი გამოწვევა არ შეგვიქმნია. ვებრძვით იმ გამოწვევებს, რომლებიც დარჩა.

ძალიან ბევრი გამოწვევა მოვსპეთ, ზოგი ვერ მოვსპეთ. ჯერ კიდევ გადასაჭრელი გვაქვს ადამიანების გატაცების პრობლემა. მართალია, ჩვენს დროს სიტუაცია შედარებით შეიცვალა და ძალიან არ მომწონს, რასაც ახლა ვიტყვი, მაგრამ ადრე თუ თვეებით აკავებდნენ, ახლა რამდენიმე დღით აკავებენ. რა თქმა უნდა, ესეც ცუდია, მაგრამ უკეთესია - ადამიანი უკანონო პატიმრობიდან 2-3 დღეში თავისუფლდება.

კიდევ ერთი ჯერჯერობით მოუგვარებელი პრობლემაა მავთულხლართები. ეს თემაც კარგა ხანია, არ გააქტიურებულა, მაგრამ არ გამოვრიცხავ, არჩევნების წინ სიტუაცია დაიძაბოს. ანუ, გვაქვს გამოწვევები, რომლებიც ჩვენთვის შემაშფოთებელია, მაგრამ რაც მთავარია, სისხლი არ იღვრება და ადამიანები არ იღუპებიან. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ჩვენ კმაყოფილები ვართ და ვფიქრობთ, რომ ყველაფერი კარგადაა. თუმცა, მოსახლეობა უნდა ხედავდეს, რომ სერიოზული სასიკეთო ცვლილებები გვაქვს.

მოგეხსენებათ, გამყოფი ხაზის გასწვრივ სახელმწიფო კომისია შეიქმნა და სერიოზულ რესურსებს ვხარჯავთ. ყველა ე.წ. საზღვრისპირა სოფელი უკვე გაზიფიცირებულია. გაზიფიცირების შემდეგ სასმელი წყლით მომარაგებაზე გადავედით. 10 სოფელში ეს პრობლემა უკვე მოგვარდა, ბოლო მთავრობის სხდომაზე კი კიდევ ათი სოფლის დაფინანსება მივიღეთ. წლის ბოლომდე ამ სოფლებში სასმელი წყლის მიწოდების პრობლემა უნდა მოგვარდეს.

სარწყავ წყალთან დაკავშირებითაც ყოველი ზაფხული წინასთან შედარებით უკეთესია. ამას ნებისმიერი გლეხი დაგიდასტურებთ. ადრე თუ მათი პრობლემა მოსავლის მორწყვა და მოყვანა იყო, ახლა რეალიზაციაა, რაც ასევე ჩვენი გამოწვევაა და უნდა დავეხმაროთ. უნდა მოვუნახოთ ბაზარი, სადაც მოსავალს გაიტანენ. საქმე ბევრია და კმაყოფილი ვარ, რომ ყველაფერი უკეთესობისაკენ მიდის. თუმცა საბოლოო შედეგამდე ჯერ კიდევ შორია.

"რ": ახსენეთ, რომ სამხრეთი ოსეთიდან და აფხაზეთიდან აქ ხშირად ჩამოდიან სამკურნალოდ, დასასვენებლად, სამოგზაუროდ და ა.შ. ანუ, იმის თქმა გინდათ, რომ ჩვენ მიმართ დამოკიდებულება ეცვლებათ?

პ.ზ: იცვლება და ეს ნამდვილად ასეა. ამის შემოწმება ნებისმიერს შეუძლია. ძალიან ბევრი ოსი ისვენებდა შარშან ქობულეთში. შეგიძლიათ შეამოწმოთ საავადმყოფოები, სადაც ისინი მკურნალობენ - ყველგან მათდამი კეთილგანწყობა იგრძნობა. შესაბამისად, კეთილგანწყობა მოდის მათი მხრიდანაც. მე ხშირად ვხვდები მათ და მადლობას არ მალავენ. კმაყოფილები არიან, რომ საქართველოს ხელისუფლება მათზე ზრუნავს.

"რ": თქვენი აზრით, იმავეს იტყვიან უკან დაბრუნების შემდეგაც?

პ.ზ: რა თქმა უნდა! წინააღმდეგ შემთხვევაში სხვები არ ჩამოვიდოდნენ. ეს ე.წ. აფხაზური და ოსური "ფოსტა" კარგად მუშაობს. ფაქტია, როცა ჩადიან, კარგს ჰყვებიან. დანარჩენების ჩამოსვლით ჩანს ნდობა საქართველოს მიმართ. იმდენად ბევრი ჩამოდის, რომ უკვე იმას ვფიქრობთ, როგორ გადავანაწილოთ ბიუჯეტი. ესეც გამოწვევაა, თუმცა კარგი გამოწვევა.

"რ": ფიქრობთ, რომ ამით ტერიტორიების დაბრუნების პროცესი წინ მიიწევს? ახლა ოპონენტი ალბათ გეტყოდათ, რომ მთავარი "ზემოთ" მიღებული პოლიტიკური გადაწყვეტილებაა...

პ.ზ: რა თქმა უნდა, ოპონენტს ამაში დავეთანხმებოდი. საბოლოო გადაწყვეტილება მართლაც პოლიტიკური გადაწყვეტილებაა, მაგრამ იქამდე მისვლაა საჭირო. სახლი ხომ სახურავიდან არ შენდება. როგორც წესი, კონფლიქტების მოგვარების დროს მხარეები ხალხით სპეკულირებენ. ამბობენ, რომ ხალხი არაა მზად და ა.შ. ჩვენ ამ ფრაზის წარმოშობის საფუძველი უნდა მოვსპოთ. ვერავინ ვერ უნდა თქვას, რომ ხალხი მზად არ არის.

თუ ხალხი შერიგების წინააღმდეგია, ამას ვერანაირი პოლიტიკა ვერ უშველის და პირიქით - თუ ხალხი მზადაა, პოლიტიკოსი მას ვერ შეაფერხებს. ხალხს ჯერ კიდევ ბევრი კითხვა გაჩნია. ჯერ ჩვენ უნდა დავდგეთ ეკონომიკურად ფეხზე და მერე უნდა ვაჩვენოთ ეს სიკეთეები ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ მოსახლეობას. მათ ახლაც მოსწონთ, რაც საქართველოში ხდება, მაგრამ ჯერ კიდევ ვერ გაუთავისებიათ, რომ ეს მათი სახელმწიფოა.

გავიხსენოთ კვიპროსი, რომელიც ევროკავშირის წევრია. მათთან კონფლიქტი 40 წელია მოუგვარებელია. ჩვენსა და აფხაზებს, ან ჩვენსა და ოსებს შორის კი ბევრად მეტი სიმჭიდროვეა, ვიდრე კვიპროსზე თურქებსა და ბერძნებს შორისაა. ჩვენ ისტორიული, ენობრივი, კულტურული, რელიგიური გაუცხოება ნაკლებად გვაქვს, ვიდრე მათ. 40 წლის შემდეგ, მათთან ჯერ ახლა დაიწყო ურთიერთობა მაღალ დონეზე პოლიტიკოსებს შორის. ეს 40 წელი კი ხალხში ნდობის მოპოვებას მოანდომეს. დღეს კი თურქები კვიპროსზე გადადიან და მოგზაურობენ, ეს დაახლოებით იგივეა აფხაზები ქუთაისის ან თბილისის აეროპორტებიდან მსოფლიოში რომ დაფრინავდნენ.

სხვათაშორის, ეს პროცესი უკვე დაიწყო. მას შემდეგ, რაც რუსეთსა და თურქეთს შორის ურთიერთობა დაიძაბა, ბევრი აფხაზი ცდილობს, რომ თურქეთში საქართველოს გავლით მოხვდეს. ამას კი ქართული პასპორტის გარეშე ვერ შეძლებს. ამით ის უკვე არჩევანის წინაშე დგება - თავისი საქმე გააფუჭოს, ან სოჭში დაკითხვები მოუწყონ თუ სად მიდის და რატომ, თუ საქართველოში გადმოვიდეს და ყოველგვარი კითხვების გარეშე წავიდეს სადაც უნდა.

"რ": თუმცა, ალბათ იქაური მოსახლეობის არცთუ დიდ ნაწილს აქვს ბიზნესი ან იმის შესაძლებლობა, რომ სამოგზაუროდ იაროს. ხალხის დანარჩენი ნაწილი როგორ უნდა დააინტერესოთ ქართული პასპორტის აღებით?

პ.ზ: აფხაზური საზოგადოება პატარაა. იქ ინფორმაცია ადვილად ვრცელდება. შეიძლება ვიღაცამ თვითონ არ აიღოს, მაგრამ იცის, რომ სხვები იღებენ. არავინ აძალებს, მაგრამ იცის, რომ ამის გაკეთება შეიძლება. როცა დასჭირდება - აიღებს.

საქართველოში ჩამოსვლაც ვერ წარმოედგინა ბევრს, მაგრამ როცა მკურნალობა დასჭირდათ, ჩამოვიდნენ. ბევრჯერ წამიკითხავს ფეისბუქზე მსგავსი რამ. ანუ, უკვე საჯაროდ წერასაც აღარ ერიდებიან. თამამად წერენ იმ შთაბეჭდილებებს, რომლებიც თბილისში ჩამოსვლით მიიღეს. ამიტომ, ეს პროცესი აუცილებლად უნდა გავაგრძელოთ, გაჩერება არაფრით არ შეიძლება. თუ კვიპროსს 40 წელი დასჭირდა, ჩვენ გაცილებით ნაკლები დაგვჭირდება. ჩვენთან უფსკრული არ არის ისეთი ღრმა, როგორიც სხვაგან.

"რ": არსებობს თუ არა სტატისტიკა, აფხაზეთის რამდენი მცხოვრები იღებს ყოველწლიურად ქართულ პასპორტს?

პ.ზ: მაგის სტატისტიკაც არსებობს და იმისიც, თუ რამდენი სარგებლობს ჯანდაცვის პროგრამით, მაგრამ ამაზე ხმამაღლა არ ვსაუბრობთ. ამით არ ვტრაბახობთ და არ ვაპიარებთ. პირდაპირ გეტყვით, რომ სამკურნალოდ ბევრი ჩამოდის, პასპორტს კი ცოტა იღებს, მაგრამ დინამიკა ორივე შემთხვევაში მზარდია.

"რ": ფიქრობთ თუ არა, რომ პასპორტიზაციის პროცესი კიდევ უფრო გააქტიურდება მას შემდეგ, რაც საქართველო ვიზალიბერალიზაციას საბოლოოდ მიიღებს?

პ.ზ: ეს რიცხვი ერთი-ასად გაიზრდება! ჯანდაცვის პროგრამამ იქაურ მოსახლეობასთან ძალიან ბევრი არხი გახსნა. ნახეს, რომ თუკი აქ სამკურნალოდ ჩამოვლენ, ცუდი არაფერი დაემართებათ და იგივეს იფიქრებენ პასპორტის აღებაზეც. ვიზალიბერალიზაციით მათ არნახული შანსი ეძლევათ - მარტივად, ერთი პასპორტით შეეძლებათ მთელს ევროპაში წასვლა. ეს მათთვის ბევრს ნიშნავს.

ამან კვიპროსზეც გაამართლა. როცა კვიპროსის პასპორტით ევროპაში მოგზაურობა შეიძლებოდა, იგი ძალიან ბევრმა თურქმა აიღო. ამან კი შემდგომ ურთიერთობებსაც შეუწყო ხელი. ასევე გაამართლა ვიზალიბერალიზაციამ მოლდოვაშიც - დნესტრისპირეთის მოსახლეობის დიდმა ნაწილმა აიღო მოლდოვური პასპორტი, რათა ევროპაში მოგზაურობა შესძლებოდა.

ასე რომ, დარწმუნებული ვარ, ეს ყველაფერი ჩვენთანაც სასიკეთო შედეგებს გამოიღებს. ჯანდაცვის პროგრამაზეც ვერ წარმოგვედგინა ასეთი ბუმი და ვიცი აქაც ისეთი შედეგი იქნება, როგორსაც ჯერ ვერც კი წარმოვიდგენთ.

"რ": რუსულენოვანი არხის გახსნის ინიციატივით გამოხვედით, როგორი უნდა იყოს იგი?

პ.ზ: ჩვენი მოსახლეოობის მნიშვნელოვანი ნაწილი, როგორც ოკუპირებულ ისე არაოკუპირებულ ტერიტორიებზე, რუსულ არხებს უყურებს. შესაბამისად მუდმივად რუსულ პროპაგანდას უსმენენ. ამიტომ ვფიქრობ, რომ საჭიროა ამ ენაზე განსხვავებული ინფორმაციაც მიიღონ.

ეს უნდა იყოს ქართული რუსულენოვანი არხი, სადაც აფხაზებსა და ოსებს შეეძლებათ ინფორმაცია საკუთარ ენაზე მოისმინონ. თანაც, ეს ინფორმაცია მათზე იქნება - რა მოხდა აფხაზეთში, რა თქვეს აფხაზეთზე თბილისში, რუსეთში, ევროპაში და ა.შ. ყველანაირი ინფორმაცია მიეწოდებათ, ყოველგვარი ცენზურისა და პროპაგანდის გარეშე. რუსულ არხებზე აფხაზეთსა და ცხინვალზე არაფერს ლაპარაკობენ, ჩვენ კი ვილაპარაკებთ. როცა ეცოდინებათ, რომ დღეში ერთი საათი მათზე ილაპარაკებენ, მათ პრობლემებს გააშუქებენ, სხვას აღარაფერს შეხედავენ. იმასაც ნახავენ, რა განსხვავებაა ევროპასა და რუსეთს შორის. ეს არ იქნება ის ევროპა, რასაც რუსეთი აჩვენებს.

ეს არხი მხოლოდ საინფორმაციო არ იქნება. ის იქნება გასართობიც, შემეცნებითიც და ყველა ასაკის მოთხოვნას დააკმაყოფილებს. სერიალებიც გავა და მულტფილმებიც. თანაც, ყველაფერი ქართული ტიტრებით, რათა ქართულ ენასაც მივაჩვიოთ. შეიძლება ქართულ არხებზე გასული კარგი გადაცემებიც გავიდეს რუსული ტიტრებით.

ასეთი არხი ჩვენს მოსახლეობას ქვემო ქართლში, ჯავახეთში და საქართველოს სხვა ტერიტორიებზეც სჭირდებათ. მათაც მიეცემათ საშუალება, ნახონ რა ხდება თავიანთ სამშობლოში. თუმცა, იგი არ უნდა იყოს ისეთი პროპაგანდისტული, როგორიც "პიკი" იყო.

"რ": ანუ იგი რუსულ "რბილ ძალასაც" დაუპირისპირდება?

პ.ზ: ჩემთვის მნიშვნელოვანია მათ საქართველოზე მივაწოდოთ ინფორმაცია. ვფიქრობ, რომ როგორც კი ვიღაცას უპირისპირდები მაშინვე იმის მძევალი ხდები. ჩვენ კი გვინდა, რომ ჩვენი პოტენციალის ჩვენების საშუალება გვქონდეს და არა ვიღაცასთან დაპირისპირების.