"თავად საკონსტიტუციო ცვლილებების პროცესი დაიწყო არასწორად. ჯერ უნდა გაგვერკვია ჩვენი საზოგადოება მმართველობის რა მოდელს ემხრობა და კონსტიტუციაზე მუშაობა ამის შემდეგ დაწყებულიყო. ახლა ისე გამოვიდა, რომ ხალხის მაგივრად რამდენიმე პოლიტიკურმა პარტიამ და ექსპერტ-კონსტიტუციონალისტებმა გადაწყვიტეს ქვეყანის საპარლამენტო მმართველობის მოდელზე გადასვლა", - აცხადებს პოლიტოლოგი ზაალ ანჯაფარიძე "რეზონანსთან" საუბრისას.
მისი შეფასებით, საარჩევნო სისტემა ისეთი მნიშვნელობის საკითხია, რომელიც აუცილებლად საჭიროებს საერთო სახალხო რეფერენდუმის გამართვას.
რაც შეეხება საკონსტიტუციო კომისიის ბოიკოტირებას, პოლიტოლოგი მიიჩნევს, რომ ეს ოპოზიციის პოლიტიკური გეგმის ნაწილია.
ზაალ ანჯაფარიძე: ჩემი აზრით, ეს არის ოპოზიციის პოლიტიკური გეგმის ნაწილი, რომ დაეტოვებინათ საკონსტიტუციო კომისია მაშინ, როდესაც მათი ეს ნაბიჯი ყველაზე რეზონანსული იქნებოდა და მეტი პოლიტიკური გამოძახილი ექნებოდა.
კომისიიდან უფრო ადრე რომ გამოსულიყვნენ, ეს შეფასდებოდა, როგორც საკონსტიტუციო კომისიისა და მთლიანად საკონსტიტუციო პროცესის ერთგვარი საბოტაჟი. ახლა კი მათ აქვთ, ასე ვთქვათ, არგუმენტი.
თუმცა, მეორე საკითხია, რამდენად რეალური, რომ მმართველ პარტიასთან ვერ მოახერხეს შეთანხმება, მათი მოსაზრებები ხელისუფლებამ არ გაიზიარა და ამის გამო ტოვებენ საკონსტიტუციო კომისიას. ანუ, შეიძლება ითქვას, რომ ერთგვარი "ალიბი" უჭირავთ ხელში და სწორედ ამით არის განპირობებული ბოიკოტის დრო, რადგან მათ ყოველთვის ექნებათ სათქმელი, რომ ბოლომდე ცდილობდნენ კომპრომისის მიღწევას და როდესაც ამის რესურსები ამოეწურათ, მას შემდეგ დატოვეს საკონსტიტუციო კომისია.
"რეზონანსი": რეალურად, რას ცვლის ოპოზიციის ბოიკოტი?
ზ.ა.: რეალურად ისეთს არაფერს. უბრალოდ, შესაძლოა ვენეციის კომისიაში, ან დასავლეთის გარკვეულ წრეებში გაუჩნდეთ კითხვები იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად ლეგიტიმურად იქნა მიღებული ახალი კონსტიტუცია, ოპოზიციის მონაწილეობის გარეშე. მოგეხსენებათ, მათთვის ასეთი საკითხები საკმაოდ სენსიტიურია.
ოპოზიცია შეეცდება შესაბამისი გზავნილების გავრცელებას როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის გარეთ, რომ მმართველმა პარტიამ მოახდინა ძალაუფლების უზურპირება, ისარგებლა საკონსტიტუციო უმრავლესობით და ამ გზით მიიღო საკუთარ ინტერესებზე მორგებული კონსტიტუცია.
თუმცა, მე ვთვლი, რომ მაინც საჭიროა ვნახოთ საკონსტიტუციო ცვლილებების ის პირველადი დოკუმენტი, რომელიც შემდეგ საერთო სახალხო განხილვაზე გავა და ამის შემდეგ შეგვეძლება შეფასება, რამდენად შეესაბამება სინამდვილეს მათი ეს არგუმენტები.
"რ": ოპოზიციის ძირითად უკმაყოფილებას იწვევს გადაუნაწილებელი მანდატების საკითხი. როგორ ფიქრობთ, ხელისუფლება რატომ არ მიდის დათმობაზე?
ზ.ა.: პრინციპს, რომ "გამარჯვებულს მიაქვს ყველაფერი", თავის დროზე საკმაოდ წარმატებულად იყენებდა "ნაციონალური მოძრაობა". ამ ფორმულით მოახერხეს რამდენიმე არჩევნებში გამარჯვება. ახლაც, მე ვფიქრობ, ფორმულა, რომ გადაუნაწილებელი მანდატები გამარჯვებულს ერგოს, მმართველ პარტიას აძლევს საშუალებას, რომ შედარებით მცირეპროცენტიანი მხარდაჭერის პირობებშიც კი მოიპოვოს გამარჯვება და შესაძლოა, შთამბეჭდავი გამარჯვებაც.
"რ": თუკი ოპოზიცის შენიშვნების ნაწილში ხელისუფლება დათმობაზე არ წავიდოდა, რა მნიშვნელობა ჰქონდა საკონსტიტუციო კომისიის შექმნას?
ზ.ა.: კომისიის საქმიანობასა და მის შიდა პროცესებში დეტალურად ჩახედული არ ვარ. მე იმ განცხადებებზე დაყრდნობით ვსაუბრობ, რაც კეთდებოდა როგორც ოპოზიის, ისე მმართველი ძალის მხრიდან - რომ თითქოს საკონსტიტუციო ცვლილებების ძირითად ნაწილში მაინც მიაღწიეს შეთანხმებას. თუმცა, ის საკითხები, რომელიც უშუალო დაკავშირებულია ხელისუფლებისა და ძალაუფლების შენარჩუნებასთან, რა თქმა უნდა, ძნელად ექვემდებარება ხოლმე შეთანხმებას. როგორც ჩანს, მმართველი პარტიის მხრიდან მაინც ჰქონდა ადგილი მცდელობას, რომ საკუთარი ინტერესებიც გაეთვალისწინებინა.
"რ": ცვლილებები, რომელიც ამ ეტაპზეა ცნობილი, რამდენად იძლევა იმის თქმის საშუალებას, რომ ახალი კონსტიტუცია ძველზე ბევრად უკეთესი იქნება?
ზ.ა.: კონსტიტუციონალისტი არ ვარ, რომ ამ კუთხით შევაფასო, მაგრამ, იმ ინფორმაციიდან გამომდინარე, რაც ხელმისაწვდომია, ვფიქრობ, იმასთან შედარებით, რაც ადრე გვქონდა, გარკვეული გაუმჯობესებები იქნება.
თუმცა, ერთი რამ შემიძლია აღვნიშნო - რატომღაც გადავწყვიტეთ, რომ მივდიოდით საპარლამენტო რესპუბლისკენ, ეს კი ითვალისწინებს პრეზიდენტის არჩევას პარლამენტის მიერ. სწორედ ეს იყო და არის განხეთქილების ერთ-ერთი წყარო, თუმცა, ამის შესახებ საზოგადოებისათვის არავის უკითხავს, მმართველობის თუ როგორი ტიპი გვინდა ქვეყანაში.
ჩემი აზით, თავად საკონსტიტუციო ცვლილებების პროცესი დაიწყო არასწორად. ჯერ უნდა გაგვერკვია ჩვენი საზოგადოება მმართველობის რა მოდელს ემხრობა და კონსტიტუციაზე მუშაობა ამის შემდეგ დაწყებულიყო. ახლა ისე გამოვიდა, რომ ხალხის მაგივრად რამდენიმე პოლიტიკურმა პარტიამ და ექსპერტ-კონსტიტუციონალისტებმა გადაწყვიტეს ქვეყანის საპარლამენტო მმართველობის მოდელზე გადასვლა.
მე ვფიქრობ, ეს ისეთი მნიშვნელობის საკითხია, რომელიც აუცილებლად საჭიროებს საერთო სახალხო რეფერენდუმის გამართვას, რათა გავიგოთ, ხალხს სინამდვილეში როგორი მმართველობა სურს. ქვეყანაში ძალაუფლების წყარო ხალხია.